" Podróże po Polsce, porady podróżnicze, duża dawka praktycznej wiedzy, bezpieczeństwo w podróży i miejsca, które warto zobaczyć "

Podziękuj carowi i pracuj, czyli jak powstała walcownia żelaza Nietulisko Duże

walcownia zelaza nietulisko duze

Kiedyś było tak: chciałeś zbudować i uruchomić fabrykę – musiałeś umieścić na jej terenie pamiątkową tablicę na cześć cara. Powinna zawierać imię i wszystkie tytuły miłościwie panującego władcy. Właśnie taka wisi na terenie ruin walcowni żelaza z XIX wieku w Nietulisku Dużym w województwie świętokrzyskim. Co jeszcze wartego uwagi znajdziesz w tym miejscu?

Walcownia żelaza Nietulisko Duże
50°58’45.5″N 21°15’21.9″E

Ksiądz i książę w służbie polskiego przemysłu

walcownia nietulisko duze tablica
Żeliwna tablica z 1842 roku, a na niej kilka z wielu tytułów cara Mikołaja I Romanowa

Przenieśmy się w czasie. Mamy rok 1834, a Polski nie ma na mapach (niepodległość odzyskamy dopiero za 84 lata). Mimo to w Dolinie Kamiennej ksiądz Stanisław Staszic rozbudowuje Staropolski Okręg Przemysłowy. W prace zaangażowany jest także Franciszek Ksawery książę Drucki-Lubecki. Jednym z obiektów wchodzących w skład przedsięwzięcia jest walcownia żelaza w Nietulisku Dużym. Do 1846 roku według projektu Karola Knake powstaje tu budynek walcowni (wyposażony między innymi w dwa ciągi walcarek, nożyce do cięcia blach i tokarnię), osiedle mieszkaniowe i zabudowania fabryczne; jest także zbiornik wodny i kanał. Wszystkie zabudowania wzniesiono z cegieł sprowadzonych z okolicznego zakładu w Brodach. Jeżeli dobrze się przyjrzycie, zobaczycie, że niektóre z nich są znakowane nazwą tej miejscowości.

cegla z zakladu brody
Cegła z zakładu Brody

Czy wiesz, że…

…walcownię Nietulisko Duże napędzała jedna z pierwszych zainstalowanych na terenie dawnej Polski turbin wodnych? Zakład oczywiście był modernizowany i w 1885 roku na jego terenie działały już trzy turbiny, a 5 lat później zamontowano lokomobil.

Koniec działalności walcowni żelaza Nietulisko Duże

ruiny walcowni zelaza nietulisko duze
Pozostałości po zabudowaniach na terenie walcowni w Nietulisku Dużym.
W tle wyremontowany budynek po suszarni

Dzięki modernizacjom walcownia żelaza w Nietulisku Dużym wytwarzała blisko 5800 ton wyrobów na rok. Pracowało w niej 150 osób mieszkających na pobliskim osiedlu. Niestety w 1903 roku produkcję przerwała powódź, która zniszczyła zalew w Brodach i tym samym pozbawiła zakład zasilania. Dwa lata później ogłoszono oficjalne zamknięcie walcowni w Nietulisku Dużym. Dziś stanowi jeden z wielu zabytków techniki rozsianych po Polsce.

ruiny walcowni w nietulisku duzym
Charakterystyczne elementy budynków walcowni – kiedyś okna

Warto wiedzieć: Staropolski Okręg Przemysłowy

stanislaw staszic staropolski okreg przemyslowy
Stanisław Staszic zaplanował rozbudowę Staropolskiego Okręgu Przemysłowego

Nazywany także Zagłębiem Staropolskim lub Staropolskim Zagłębiem Przemysłowym to najstarszy okręg przemysłowy w Polsce obejmujący trzy województwa: świętokrzyskie, mazowieckie i łódzkie. Na tym terenie rozwijano przemysł: metalurgiczny, transportowy, materiałów budowlanych, ceramiki szlachetnej i hutnictwa żelaza. W województwie świętokrzyskim znajduje się kilka obiektów przemysłowych, wśród których warte uwagi są:

  • Muzeum Przyrody i Techniki “Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach,
  • Muzeum Zagłębia Staropolskiego w Sielpi,
  • Muzeum Techniki w Maleńcu,
  • Żywe Muzeum Porcelany w Ćmielowie,
  • pozostałości Zakładów Wielkopiecowych w Mostkach i Bobrzy oraz pieców hutniczych w Kuźniakach i Samsonowie.

Walcownia żelaza Nietulisko Duże obecnie

walcownie nietulisko duze rzezby
Rzeźby na terenie walcowni żelaza w Nietulisku Dużym

Dziś po walcowni żelaza w Nietulisku Dużym pozostały ruiny, które są jedną z wielu atrakcji turystycznych województwa świętokrzyskiego. Część budynków zaadaptowano między innymi na Szkołę Podstawową im. Stanisława Staszica, obok wybudowano kort tenisowy, ustawiono współczesne rzeźby. Ciekawostką jest napis upamiętniający zakończenie budowy walcowni w Nietulisku Dużym: R.P. 1846. Ukończony Zakład Walcowni. Karol Knake Budowniczy. Umieszczono go na moście, po przeciwnej stronie ruin zakładu. Kiedy zwiedzałam to miejsce (wczesna wiosna), zalany Kanał Kunowski uniemożliwił mi zrobienie zdjęcia filarów mostu z tym napisem. No cóż, może następnym razem.

kanal kunowski nietulisko duze
Widok na Kanał Kunowski

Czy wiesz, że…

…w walcowni żelaza Nietulisko Duże to, co wyprodukowano, przeliczano na centary i pudy (to dawne jednostki masy). Nazwa drugiej z nich przetrwała we frazeologizmie nudy na pudy, który oznacza ogromne nudzenie się.

Ruiny walcowni żelaza Nietulisko Duże – zwiedzanie

kanal kunowski nietulisko duze
Fragment Kanału Kunowskiego na terenie walcowni żelaza w Nietulisku Dużym

Walcownia żelaza w Nietulisku Dużym jest dostępna przez cały rok, a wstęp jest bezpłatny. Obok znajduje się piaszczysty parking. Czas zwiedzania? To zależy od ciebie. Proponuję, żebyście zostali jak najdłużej i dobrze poznali to miejsce. UWAŻAJCIE, bo na terenie walcowni nie jest bezpiecznie. Wiosną i latem obiekt jest zarośnięty, a na jego terenie znajdują się kanały liczące sobie po kilka metrów głębokości. O niebezpieczeństwie ostrzegają żółte tabliczki. Bądźcie ostrożni!

Podziel się

0 Komentarzy

Napisz komentarz

Twój e-mail nie zostanie opublikowany